Kraljeva crkva

Posle Nemanje, njegovi su potomci dograđivali nova zdanja uz starije hramove, ili su sagradili po jednu crkvu - obično svoj mauzolej. Prvi je, sledeći Nemanjin primer, kralj Milutin podizao sakralna zdanja u svim krajevima svoje države i izvan nje, u mnogim tadašnjim uglednim crkvenim središtima. Među njegovim zadužbinama istaknuto mesto zauzima studenička crkva posvećena Sv. Joakimu i Ani, poznatija po ktitoru nego po patronu, zbog čega je nazvana Kraljevom crkvom. Spada među retke raške hramove čije je vreme građenja poznato, jer o tome govori natpis uklesan na kamenoj traci ugrađenoj duž spoljne strane apside pod krovnim vencem: "U ime Oca i Sina i Svetoga Duha, ja, rob Božiji Stefan Uroš, praunuk gospodina Simeona i unuk Prvovenčanog kralja Stefana, sin velikog kralja Uroša i kralj sve srpske i primorske zemlje, sazidah ovaj hram u ime svetih pravednika i praroditelja Hristovih Joakima i Ane, godine 1314, indikta 12 i priložih tome svetom hramu hrisovulju. I ko ovo promeni da je proklet od Boga i od mene grešnog, Amin. Sazida se hram trudom arhimandrita i protosinđela igumana Jovana ...".

 Arhitektonski prikaz osnove  Podužni presek Kraljeve crkve

Arhitektonski prikaz osnove i podužni presek Kraljeve crkve

Crtež osnove crkve u obliku je kvadrata kojem su na istočnoj strani priključene tri apside. Dve bočne su iznutra sasvim malene, ali su spolja i one dobile naglašeniji oblik, a srednja je prostrana i neobično duboka. Osnovni kvadratni prostor u stvari je samo podnožje kupole, tako da crkva ima prave odlike centralno rešenih sakralnih građevina. Zbijenom crtežu osnove odgovara gornji deo uobličen poput vizantijaskih kupolnih crkava u obliku sažetog upisanog krsta. Na kvadratnoj osnovi sagrađena je kupola sa osmostranim tamburom.

Koncipirajući crkvu Sv. Joakima i Ane u duhu vizantijskih tradicija, neimari nisu odoleli upečatljivoj lepoti spoljašnosti glavnog studeničkog hrama, pa su nastojali posebnom spoljnom obradom da svoje zdanje sa njom usklade i da ga što više približe njenim vrednostima. Na donjim delovima crkve - koja je sva zamišljena da bude malterisana - ugrebali su u svež malter prave, vodoravne i uspravne linije posle čega su sve obojili belo, podražavajući time izgled Bogorodičine crkve i njeno skupoceno gradivo. Samo su kupolu spolja obojili crveno, baš onako kako je već ranije učinjeno sa kupolom starijeg hrama.

Ovako malena, čvrstog, zbijenog, krstolikog izgleda, Kraljeva crkva deluje kao dragulj, ili kao uvećan relikvijar, spušten među visoka okolna manastirska zdanja, koja joj čine okvir ističući još više lepotu njenih skladnih oblika.

 Kralj Milutin

Kralj Milutin, ktitor crkve posvećene Sv. Joakimu i Ani

Kao i kod većine srednjevekovnih srpskih građevina, u studeničkoj crkvi Sv. Joakima i Ane ostvarena je savršena harmonija u odnosu arhitekture i živopisa: mala crkva je dobila kompozicije malih srazmera i malih figura na njima. Nije graciozna samo crkva, graciozne su i kompozicije iz života svetitelja kojima je posvećena: Rođenje Bogorodičino i Vavedenje su najplemenitije slikarske idile u srpskom srednjevekovnom slikarstvu. Crkva Sv. Joakima i Ane nije ostala bez fresaka na kojima se proslavlja živi vladar i kuća Nemanjića. Na njenom južnom zidu naslikan je kralj Milutin sa kraljicom Simonidom, kao ktitor koji prinosi model svoje crkve Hristu, posredstvom Joakima i Ane, a u prisustvu svojih predaka Sv. Simeona Nemanje i Sv. Save, naslikanih nasuprot njima, na severnom zidu.

Врх стране